İzmit’in eski adı Nikomedia ne demek? Roma İmparatorluğu’na başkentlik yapan kentin tarihi Bugün Kocaeli’nin merkezi olan İzmit’in tarihi binlerce yıl öncesine uzanıyor. Antik çağlarda Nikomedia adıyla bilinen kent, Bitinya Krallığı’nın başkenti oldu, Roma döneminde imparatorların yaşadığı ve imparatorluğun yönetildiği en önemli merkezlerden biri haline geldi. Peki Nikomedia ne demek, kim tarafından kuruldu ve Nikomedia adı nasıl İzmit’e dönüştü? Nikomedia ne demek? Nikomedia adı, Bitinya Kralı I. Nikomedes’in isminden geliyor. Kocaeli Büyükşehir Belediyesi tarafından yayımlanan tarih çalışmalarında, bugünkü İzmit’in bulunduğu yerde kurulan kentin adını kurucusu I. Nikomedes’ten aldığı belirtiliyor. Bu nedenle Nikomedia ismi genel anlamıyla “Nikomedes’in kenti” şeklinde açıklanabilir. Nikomedia nerede kurulmuştu? Antik Nikomedia, büyük ölçüde bugünkü İzmit kent merkezinin bulunduğu yamaçlar ve İzmit Körfezi kıyıları üzerinde yer alıyordu. Kocaeli Valiliği'nin tarihçesine göre bölgenin daha eski önemli yerleşimi Astakos, bugünkü Başiskele çevresindeydi. Astakos'un tahrip edilmesinin ardından Bitinya Kralı Nikomedes yeni kenti bugünkü İzmit’in bulunduğu daha güvenli alanda kurdu. Nikomedia ne zaman kuruldu? Resmi Kocaeli tarihçelerinde Nikomedia’nın kuruluşu MÖ 262 yılına tarihleniyor. Kent kısa sürede gelişerek Bitinya Krallığı’nın başkenti haline geldi. İzmit Körfezi’nin korunaklı limanı ve Anadolu ile Boğazlar arasındaki stratejik konumu, Nikomedia’nın büyümesinde önemli rol oynadı. Nikomedia neden bu kadar önemliydi? Nikomedia’nın en büyük avantajı konumuydu. Kent; İstanbul Boğazı, Anadolu içleri ve deniz yolları arasında önemli bir geçiş noktasında bulunuyordu. Bu stratejik konum, Nikomedia’nın hem ticaret hem askeri hareketlilik hem de yönetim açısından büyük önem kazanmasını sağladı. Bitinya döneminden sonra Roma hâkimiyetine giren kent, Roma döneminde çok daha büyük bir merkez haline geldi. Nikomedia Roma İmparatorluğu’nun başkenti oldu mu? Evet. Ancak bunu dönemin Roma yönetim sistemini dikkate alarak açıklamak gerekiyor. Roma İmparatoru Diocletianus, MS 284’ten itibaren Nikomedia’yı imparatorluğun doğudaki başlıca yönetim ve ikamet merkezlerinden biri haline getirdi. Kocaeli Büyükşehir Belediyesi ve Kültür Portalı'nın tarihçelerinde bu durum Nikomedia’nın Roma İmparatorluğu’nun başkenti yapılması şeklinde ifade ediliyor. Bu dönemde kentte imparatorluk sarayları, kamu binaları, hamamlar, tapınaklar, hipodrom ve büyük gösteri yapılarının bulunduğu biliniyor. İzmit’in altında bugün hâlâ antik kentin önemli bölümlerinin bulunduğu değerlendiriliyor. Diocletianus neden Nikomedia’yı seçti? Nikomedia'nın seçilmesinde coğrafi konumu belirleyiciydi. Kent hem Balkanlar’a hem Anadolu’ya hem de Roma İmparatorluğu’nun doğu eyaletlerine ulaşım açısından son derece avantajlıydı. Ayrıca İzmit Körfezi sayesinde güçlü bir deniz ulaşım bağlantısına sahipti. Bu nedenle Diocletianus döneminde Nikomedia yalnızca büyük bir şehir değil, imparatorluk kararlarının alındığı önemli bir siyasi merkez haline geldi. Konstantinopolis kurulunca Nikomedia önemini kaybetti Nikomedia’nın Roma dünyasındaki çok güçlü konumu uzun süre devam etmedi. Büyük Konstantin’in Konstantinopolis’i, yani bugünkü İstanbul’u imparatorluğun merkezi haline getirmesinin ardından Nikomedia’nın siyasi ağırlığı azalmaya başladı. Buna rağmen şehir Bizans döneminde bölgesel bir idare, ticaret ve ulaşım merkezi olmayı sürdürdü. Nikomedia depremlerle defalarca yıkıldı İzmit’in bugün olduğu gibi antik çağlarda da önemli deprem tehlikesiyle karşı karşıya bulunduğu biliniyor. Kentin tarih boyunca birçok büyük depremden zarar gördüğü, Roma İmparatoru Hadrianus döneminde meydana gelen büyük bir deprem sonrasında Nikomedia’nın yeniden imar edildiği Kocaeli Büyükşehir Belediyesi’nin tarih kayıtlarında yer alıyor. Bu depremler ve sonraki yüzyıllardaki yoğun yapılaşma, antik Nikomedia’dan günümüze ulaşabilen yapıların sınırlı kalmasının başlıca nedenlerinden. Bugün Nikomedia’dan kalan eserler var mı? Evet. Modern İzmit doğrudan antik kentin üzerine kurulduğu için farklı bölgelerde Nikomedia’ya ait kalıntılar bulunmaya devam ediyor. İzmit çevresinde antik sur kalıntıları, su sistemleri, nekropoller, yapı temelleri ve farklı Roma-Bizans dönemi eserleri tespit edilmiş durumda. Üçtepeler çevresindeki tarihi su sisteminin ilk yapımının Roma dönemine uzandığı ve Nikomedia’ya su ulaştıran sistemin parçası olduğu Kültür Portalı kayıtlarında belirtiliyor. Çukurbağ’da bulunan Nikomedia eserleri neden önemli? İzmit’in Çukurbağ bölgesinde gerçekleştirilen çalışmalar, antik Nikomedia’nın ihtişamını ortaya koyan önemli buluntular verdi. Bölgede Roma dönemine ait mimari kalıntılar ve anıtsal eserlerin izleri ortaya çıkarıldı. Bu buluntular, modern İzmit’in altında çok daha geniş bir antik kent dokusunun bulunduğunu gösteren önemli kanıtlar arasında değerlendiriliyor. Nikomedia adı nasıl İzmit oldu? Kentin adı Osmanlı hâkimiyetine girdikten sonra zaman içerisinde değişti. Kocaeli Büyükşehir Belediyesi tarafından yayımlanan akademik tarih çalışmasına göre: Nikomedia → İznikumid / İznikmid → İzmid → İzmit şeklinde bir dönüşüm yaşandı. Osmanlı kaynaklarında uzun süre İznikmid kullanıldı. Halk dilinde kısalan isim İzmid’e, modern Türkçe yazımda ise İzmit’e dönüştü. İzmit ne zaman Osmanlı’ya geçti? İzmit, Orhan Gazi döneminde 1337 yılında Osmanlı hâkimiyetine girdi. Kocaeli Büyükşehir Belediyesi’nin tarihçesine göre kentin Osmanlı topraklarına katılmasıyla Nikomedia döneminin ardından İznikmid ve İzmid adlarının kullanımı yaygınlaştı. Nikomedia ile Kocaeli aynı şey mi? Hayır. Nikomedia, bugünkü İzmit kentinin antik dönemdeki adı. İzmit, bugün Kocaeli ilinin merkez ilçesi. Kocaeli ise İzmit’in de içinde bulunduğu ilin adı. Kocaeli adı ise Nikomedia’dan değil, Osmanlı’nın kuruluş döneminde bölgenin fethinde önemli rol oynayan Akçakoca Bey’den geliyor. Bugünkü İzmit’in altında antik bir şehir mi var? Büyük ölçüde evet. Modern İzmit, antik Nikomedia’nın bulunduğu alan üzerinde gelişti. Bu nedenle kent merkezinde yapılan çeşitli kazı ve altyapı çalışmalarında Roma, Helenistik ve Bizans dönemlerine ait kalıntılarla karşılaşılması mümkün. Kültür Portalı kayıtlarında İzmit’teki çeşitli arkeolojik sit alanlarında Helenistik, Roma ve Bizans dönemlerine ait mezarlar ve yapılar bulunduğu belirtiliyor. Nikomedia neden Kocaeli için önemli? Nikomedia tarihi, Kocaeli'nin yalnızca modern bir sanayi kenti olmadığını gösteriyor. Bugünkü İzmit yaklaşık iki bin yıl önce: Bir krallığın başkentiydi. Roma imparatorlarının yönetim merkezlerinden biriydi. Büyük bir liman kentiydi. Anadolu ile Avrupa arasındaki önemli geçiş noktalarından biriydi. Dolayısıyla bugün sanayi ve ticaretle anılan İzmit’in altında, antik dünyanın en önemli kentlerinden birinin mirası bulunuyor.