Rakamlar kuru birer istatistikten çok daha fazlasını, sokaktaki insanın geçim mücadelesini ve bütçesinin nerelerde eriyip gittiğini açıkça ortaya koyuyor.
Şöyle bir arkaya yaslanıp verilere baktığımızda, Türkiye genelinde bir hanehalkının cebinden çıkan paranın aslan payını nereye verdiğini görmek hiç de zor değil.
Barınma ve Ulaşım
Kazandığımızı Kafamızı Sokacak Bir Çatıya Veriyoruz
Verilere göre, Türkiye genelinde tüketim harcamalarında en büyük payı yüzde 29,3 ile konut ve kira alıyor.
Yani aldığımız nefes hariç, cebimize giren her 100 liranın neredeyse 30 lirasını sadece başımızı sokacak bir çatıya ve o çatının faturalarına harcıyoruz.
Hemen ardından gelen ulaştırma (yüzde 20,5) ve gıda (yüzde 17,3) harcamalarını da eklediğimizde, temel yaşam üçgeni toplam bütçenin yüzde 67,1'ini yutuyor.
Geriye kalan kırıntılarla ise giyinmeye, kültür-sanata ya da kişisel bakıma yer kalmıyor.
Zira listenin en sonunda yer alan eğitim (yüzde 1,8) ve sağlık (yüzde 2,2) harcamalarının düşüklüğü, halkın bu alanlara bütçe ayıramayacak kadar sıkıştığının en net kanıtı.
Gelir Grupları Arasındaki Uçurum
En Yoksulun Payına Düşen "Barınma Çilesi"
Raporun en çarpıcı ve can yakan kısmı ise gelir gruplarına göre yapılan dağılımda gizli.
Toplumun en alt gelir dilimindeki yüzde 20'lik kesim ile en üstteki yüzde 20'lik kesimin harcama alışkanlıkları, ülkedeki gelir adaletsizliğinin adeta bir aynası.
En Düşük Gelir Grubunun (Yüzde 20) Harcama Dağılımı:
Konut ve Kira: %38,7 (2024'te bu oran %33,2'ydi!)
Gıda ve Alkolsüz İçecekler: %29,2
Ulaştırma: %8,6
Dar gelirli vatandaş için hayat sadece "barınmak ve karnını doyurmak"tan ibaret.
Bu gruptaki bir hanenin bütçesinin yüzde 68'e yakını sadece kira ve gıdaya gidiyor.
Üstelik ulaşıma ayırabildiği pay sadece yüzde 8,6. Bu da demek oluyor ki, dar gelirli vatandaş işine gitmek için bile kılı kırk yarıyor, belki de sosyal hayata karışmayı tamamen hayatından çıkarıyor.
Daha da vahimi, 2024 yılında en düşük gelir grubunun konut ve kiraya ayırdığı pay yüzde 33,2 iken, bu oran bir yılda yüzde 38,7'ye fırlamış.
Bu sıçrama, kira krizinin ve konut maliyetlerinin dar gelirliyi nasıl bir cendereye soktuğunun en somut göstergesidir.
