Her canlının biyolojik bir ömrü vardır. Ömrü tamamlayınca da ölür. İnsanlar, hayvanlar, bitkiler doğarlar, büyürler ve de ölürler. Bu durum Allah’ın değişmez yasasının bir sonucudur. Allah’ın yasasında, sünnetinde, kaderinde, ölçüsünde herhangi bir değişiklik söz konusu olmaz. Güneş doğar ve batar. Gece gündüzü takip eder. Aylar ve mevsimler birbirini takip eder. Çocuk emeklemeden ayağa kalkamaz, ayağa kalkmadan yürüyemez, doğar doğmaz konuşamaz. Allah’ın fizik, kimya, biyoloji kanunlarında değişiklik olmadığı gibi sosyal kanunlarında da değişiklik yoktur. Nasıl ki her canlının bir eceli varsa her milletin de bir eceli/ömrü vardır. Bu ecel veya ömür değişmez yasalara bağlı kalarak milim şaşmadan işler. Milletler doğar, büyür, gelişir, ihtiyarlar ve de ölürler. Milletlerin teşkilatlanmış şekli olan devletler de kurulur, büyür ve ölürler. İçinde yaşadığımız Anadolu coğrafyasının bir imparatorluklar mezarlığı olduğunu unutmayalım. Hititlerin, Friglerin, Lidyalıların, Urartuların, Selçukluların, Roma ve de Osmanlı imparatorluklarının Anadolu’da kurulup Anadolu’da yıkıldığını hiçbir zaman unutmayalım. Kurulan devletlerin uzun süre yaşaması veya yaşamaması Allah’ın koyduğu sosyal kanunlara bağlıdır. Eğer devletleri teşkilatlandıran milletler hayatın her noktasında adalet üzere hareket ederek hukukun üstünlüğünü tesis ederse, vazifeleri ehliyet ve liyakat esasına dayanarak ehline verirlerse, bütün işlerini ortak akıl ile hareket ederek istişareyi ikmal ederlerse, doğruluktan vazgeçmez, hayata evrensel ahlakın ilkelerini ikame ederlerse o devletler uzun süre dimdik ayakta kalırlar. Aksi takdirde Milletler: Adaletten uzaklaşıp, görevler ehliyetsiz/liyakatsiz insanlara verilirse, ortak akıl istişare terk edilirse, evrensel etik kurallar kulak ardı edilirse, ahlaksızlık ve zulüm milletlere egemen olursa, Allah’ın değişmez sosyal kanunu devreye girer, o milletler ve onların oluşturduğu kurumlar ayakta kalamaz. Büyük Müslüman düşünür İbn-i Haldun milletlerin çöküş alametlerini şöyle sıralar: Uluslarda dayanışma yok olursa, üretim zayıflarsa, tüketim çılgınlığı tavan yaparsa, vergiler artarsa, adaletsizlik yaygınlaşırsa, göç hızlanırsa, gurur ve kibir artarsa, gösteriş hayat tarzı haline gelirse, dalkavukluk kıtalar gezerek meslek haline gelirse işte o milletlerin ve milletlerin oluşturdukları kurumlarının ruhuna Fatiha okuma zamanı çok yaklaşır. Son söz olarak Allah’ın İlahi mesajı ile bitirelim ‘’Her Ümmetin bir eceli vardır; onların eceli gelince ne bir saat ertelenebilir ne de bir saat öne alınabilir.’’ Araf suresi 34 Yaratanın ortaya koyduğu sosyal yasalara, kadere, ölçülere, sünnetullaha bağlı kalan milletler ve kurumlar dimdik ayakta kalır, bağlı kalmayan milletler ve kurumlar tarihin tozlu sayfalarında yerini alırlar. Selam ve dua ile. Ali Kemal EREN